Ձ Օ Ն Ե Ր Գ

Այս հրատարակութիւնը կը նուիրեմ

95 տարեկան ժիր և համեստափայլ

ՏԻԿԻՆ ԱՐՄԻՆԷ ԻՅՆԷՃԱՆԻ

որ

Մշտաջանօրէն կը կատարէ ստուգումները

Կանթեղալոյս հրատարակութեան:

Աստուած աւելիոՙվ վարձատրէ այս խոնարհ

և

Կամաւոր գործակցութիւնը և պահէ զինք

Առողջ և հեռու փորձանքներէ: 

ԱՍՏՈՒԱԾ ՀՈԳԻ Է, ԼՈՅՍ Է, ՍԷՐ Է

Յով. Դ.24, Ա. Յով. Ա.1, Ա. Յով. Դ.8, 16

Անբաւելի և Անպարփակ, Ամենատես և Ամէնուրէք Տէրը՚ Աստուած Իՙնքն է:  Պատմութեան սկիզբէն ի վեր, մարդ արարած եղած է աստուածապաշտ:  Անաստուածութիւնը atheism սկսաւ 18-րդ Դարէն յետոյ:  Հեթանոս կամ վայրենի կոչուած բոլոր մարդկային քաղաքակրթութիւնները հիմնուած են աստուածպաշտութեան՚ բնականօրէն անբացատրելի զօրութեան մը վրայ:

Աստուած, գերբնական և գերզգայական, ենթակայ չէ սահմանումի, բանական կամ զգայական ճանաչման, այլ Յայտնութիւնն է Իր Յիսուս Որդւոյն մարմնացեաՙլ Մարդեղութեամբ միայն:

Գտնել զԱստուած վերջնականապէս ու ամբողջապէս անհնարին է, իսկ չփնտռելը՚ կործանարար:  Մարդկութիւնը աւելի շատ պէտք ունի Աստուծոյ, քան երկիրն ու միւս մոլորակները՚ Արեւին:  Իմացականութիւնն ու կամքը մարդկային հոգւոյն վրայ կը նշմարեն լոՙյսը հզօր Էակի մը, որ կ՛իրագործէ մարդոց մէջ ճշմարիտը, բարին, օրինականը բացարձակ և անհուն կերպով, անիկա Աստուած է:  Աստուած Բարեհաճ է չարերուն և ապերախտներուն հանդէպ:  «Գթաՙծ եղէք, ինչպէս որ ձեր Հայրը գթած է»  ըսաւ Յիսուս:--Ղուկ. Զ.35:

Սկզբնական շրջանին կրօնքի մէջ ընդունուած են բազմաթիւ աստուածներ որոնցմէ մէկը համարուած էր գերագոյն աստուած:  Յոյներու մօտ՚ Զեւսը, իսկ Հայերու մօտ՚ Արամազդը:  Նախնական մարդուն համար, Աստուած մարդակերպ Էակ մըն էր, յետոյ Ան դարձաւ Հոգի, անհուն Զօրութիւն և ի վերջոյ բարեգութ Ողորմութիւն և Սէր՚ Յիսուս Որդւոյն յայտնութեամբ:

Ըստ Եզնիկ Կողբացիի, միակ և իրական էութիւնը Աստուած է, մշտնջենական, ոչինչով պայմանաւորուած, բայց ամէն ինչի պատճառ հանդիսացող Էակը:  Իդէալիստական փիլիսոփայութեան ըմբռնումով՚ մշտնջենաւոր է Իր տիեզերական զօրութիւնը, Իՙնքն է նախապատճառը և նախասկիզբը ամէն բանի:

Եգիպտացիք կը պաշտէին արեգակը՚ Օզիրիս անունով որպէս աստուած: Պարսիկներու համար Որմիզդը բարի արարածներու աստուածն էր, իսկ Ահրիմանը չարերու:  Հեփեստոսը յունաց դիցաբանութեան մէջ ճարտարարուեստի աստուածն էր, Աթենասը իմաստութեան աստուածուհին: Յունաց դիցաբանութեան մէջ, Զեւսը երկնքի և երկրի աստուածն էր, Պոսիդոնը Ծովու, Պլուտոնը ստորերկրեայ աշխարհի:

Միաստուածեան կրօններու մէջ, ան ճանչցուած էր որպէս գերագոյն Էակը, որ ստեղծած է երկինքն ու երկիրը և ամէն ինչ որ կայ, և կը խնամէ զանոնք:  Եբրայեցիք Եհովա կը կոչէին Զայն, Իսլամները՚ Ալլահ, Քրիստոնեաները՚ Հաՙյր Երկնաւոր: Այժմ անուանական քրիստոնեաները ուրանալով իրենց Աստուածը կ՛երկրպագեն դրամը, հեշտանքը և փառամոլութիւնը, ու կ՛ըսեն. «Բնութիՙւն, դոՙւն ես մեր աստուածը միայն քեզի կը հնազանդինք...»:

Պօղոս Առաքեալ ներշնչման ու հոգեկան յափշտակութեան մը պահուն կ՛ըսէ.

«Օ՜, ի՜նչ խորունկ են Աստուծոյ առատ ողորմութիւնը, իմաստութիւնն ու գիտութիւնը:  Որքա՜ն անքննելի են անոր վճիռները, և անզննելի են անոր ճամբաները:  Եւ իրապէս, "Ո՞վ կրցաւ երբեք Տիրոջ միտքը կարդալ, Կամ ո՜վ երբեք խորհուրդ տուաւ անոր. որ փոխարէնը առնելիք ըլլայ անկէ»: Որովհետեւ ամէն ինչ իրմէ է, իրմով և իրեն համար գոյութիւն ունի: Յաւէտ փա՜ռք Իրեն:  Ամէն»--Հռոմ. ԺԱ.33-36:

Աստուած մէկ է իր իսկութեամբ և բնութեամբ և բազում Իր յատկանիշներով և հանգամանքներով:  Աստուած գիտականօրէն ապացուցանելի չէ, որովհետեւ վերանցական է transcendent.  Աստուած տարրեղէն կերպարանք չընդունիր և մարմնիՙ աչքի տեսողութեան չի ենթարկուիր:  Ոչ միայն ձեռքով չի շօշափուիր, այլ մտքով ալ չվերլուծուիր, իսկ եթէ Ինք կամենայ կը ճանչցուի Իր արժանաւոր հաւատացեալներէն:  Աստուածորդի Յիսուս, սապէս յայտնաբանած է Հաՙյրը, ըսելով.

«Ամէն ինչ տրուեցաւ ինծի իմ Հօրմէս.  և ոչ ոք կը

ճանչնայ Որդին,  եթէ ոչ՚ Հայրը. և ոչ ոք կը ճանչնայ

Հայրը, եթէ ոչ՚ Որդին, և ան՚ որուն ուզէ յայտնել Որդին»

Մատ. ԺԱ.25-27:

Գոյացութիւններու իսկութիւնը անխուզարկելի:  Նիւթ ըսուած բանին իսկութիւնը անխորաչափելի է:  Տիեզերքի իրականութեանց իսկութիւնը հասկնալու համար, երբ չափէն աւելի մօտենանք, մայր բնութիւնը կ՛արգիլէ:

      1. Երեւոյթները որոշ հեռաւորութենէ մը դիտելու ենք:

      2. Քանի ստեղծագործութեան ստեղնաշարին վրայ բարձրանանք, գործօն սկզբունքն ու տիրապետող երեւոյթը հետզհետէ որպէս լոՙյս կ՛երեւի:

Սրբութիւնը ոՙչ թէ Աստուծոյ ստորոգելիներէն մին պարտ է ճանչնալ, այլ՚ խորագոՙյն իսկութիւնն է Աստուծոյ:  Հայ Պատարագամատոյցը կը սկսի.

«Խորհուրդ Խորին, անհաս անսկիզբ»:

Ոհ, ի՞նչ հիասքանչ Արարիչ է Աստուած:

            1. Տիեզերք մը ուր 100 միլիար ծիր կաթիններ (galaxy), որոնց իւրաքանչիւրը կը պարունակէ աւելի քան 100 միլիար աստղ, որոնք կը յայտնացուցանեն ստեղծագործ զօրութիւնը անճառելի Արարիչին:

            2. Մարդկային ուղեղը 3.3 lb. կշռող հիւսուածքի զանգուած մը կը ներկայացնէ, որ 5Օ-100 միլիար ջղաբջիջներ neurons ունի, որոնց իւրաքանչիւրը 10,000 օղակներով շղթայուած են իրարու: Միթէ ասոնք ապացոյց մը չե՞ն իմաստալից և արարչագործ Զօրութեան մը գոյութեան:

Հակառակ այդ բոլորին, Աստուած անանուն Մէկը չէՙ: Աստուած, "անիկա" մը, "անոնք" մը, "թաղեցի" մը չէՙ, այլ Բարեկաՙմ մըն է, որ Անուն ունի ու Անոր հետ կրնանք յարաբերիլ:  Աղօթքը կը սկսի երբ այդ Ամենակալը և Հեռաւորը կը դառնայ Մերձաւոր և հետը կը խօսինք որպէս Հայր Երկնաւորը,  "Դուն"-ով եզակի, ու ոչ յոգնակի:

Պայծառ երկնակամար մը կը յիշեցնէ մեզի, թէ Արարիչ Աստուած իրապէս, ստուգապէս և անհամեմատօրէն տարբեր է արարչագործ ստեղծագործութենէն:  Ինչպէս փայլատակող աստղ մը հակադրութիւնն է իր խաւար շրջապատ միջոցին, նոյնպէս է նաեւ աստուածային Լոյսը մարդու մտքին:

Մարդկային մօտեցումը առ Աստուած պարտ է ըլլալ խո՜ր ու ծնրադիր յարգանօք ու խոնարհութեամբ: Աստուածաբանակաՙն խոր- հրդաբանութենէ յետոյ իսկ, մեր ընելիքը՚ միաՙյն դպչիլ է Անոր հագուստի քղանցքին... :  Մեր մտային և հոգեկան ձեռքը շատ կարճ է Զինք ողջագուրելու: «Իրմով է որ կ՛ապրինք, կը շարժինք և կանք» կ՛ըսէ Պօղոս առաքեալ Աթէնքի մէջ Արիսպագոսի իմաստասէրներուն--Գործք. ԺԷ.28:

Մեր Տէրը Յիսուս ըսաւ.

«Հոգի է Աստուած, և անոր երկրպագողները պէտք է

հոգիով և ճշմարտութեամբ երկրպագութիւն ընեն»:

--Յով. Դ.26:

"Հոգի" բառը կը նշանակէ ու կը յայտնաբանէ այդ անտեսանելի գործօն Զօրոյթը, որ կը շարժէ մարդկային, ընկերային, մշակութային, գաղափարական և քաղաքական ընթացքը, ըմբռնումը և կամեցողութիւնը: Հոգի Աստուած կը գերազանցէՙ նիւթին ներկայութեան:  Ոգին որեւէ կապակցութիւն կամ յարում ունենալու չէ նիւթականին կամ "ես"ին հետ: Յիսուս ըսաւ Իր աշակերտներուն.

«Եթէ մէկը ուզէ ինծի հետեւիլ՚ թող ուրանայ իր անձը, առնէ իր

խաչը և ետեւէս գայ»--Մատթ. ԺԶ.24, Մարկ. Ը.34, Ղուկ. Թ.23

Աստուծոյ Հոգւոյն կարեւորութիւնը անոր աստուածաբանական յատկանիշները չեն, այլ Անոր դեՙրը մեր կեանքին մէջ:  Մարդ արարած մարմին և հոգի է, սակայն իրապէս մէկ է:  Մարդկային մարմինն ու հոգին Աստուծոյ բարի կամքին արտայայտութիւններն են: "Հոգի" բառը կ՛ակնարկէ մարդկային կեանքին և անոր ընդհանուր անձնաւորութեան: "Հոգի" նաեւ կ՛ակնարկէ մարդու ներքին սկզբունքը և համոզումը:

Աստուած տիեզերքի մշտահոս կեանքին Աղբիւրն է, ու մարդը Անոր Շունչէն անմահական կեանքի կայծ մը՚ անձնաւորութիւն մը ընդունած է: Տիեզերքի մէջ ամէն ինչ Անով կը ծնի ինչպէս որ բնութեան ծոցին մէջ, գարնան, նոյնպէս մարդկային կեանքը կը վերակենցաղի Յիսուսի Յարութեան շնորհիւ:  Աստուած Հեղինակն ու Ակնաղբիւրն է համայն տիեզերքին, ծայրագոյն գիտակցութեան ու ամբողջական զօրութիւններուն:  Շրջանակի մը նման որուն կեդրոնը ամէն տեղ է, ու անոր շրջագիծն ալ ամէն տեղ:

Արարիչ Աստուած բոլոր գոյերէն ու արարածներէն գերիվեր է: Աստուած «Խորհուրդ խորին է՚ անհաս և անսկիզբ»:  Կարելի չէ Աստուծոյ որեւէ գոյացական մասնիկ կամ յատկանիշ վերագրել:  Աստուած Խօսք է, բայց այդ Խօսքը որչափ զուգահեռ է մարդկային խօսքին ու ըմբռնումին, անճառելի է, ուստի կարելի չէ նմանը Աստուծոյ վերագրել:  Այո՚, կարելի չէ նոյնիսկ Աստուծոյ մասին ըսել՚ Ան գոյ է: Որովհետեւ իւրաքանչիւր գոյութիւն նիւթին գոյացութեան և պատահարներու, այսինքն՚ որակի, քանակի, չափի, գոյնի, ձեւի, համի, հոգիի յարաբերութեանց մէջ է, որ կ՛ըմբռնենք ու կ՛իմանանք, որպէս մարդկային արարածներ, մինչդեռ Աստուած գերիվեր է այս բոլորէն:

Ռայնհոլտ Նիիպուր, Աստուծոյ վրայ դրաւ իր վստահութիւնը, որ աշխարհէ անդին է, սակայն գործօՙն պատմութեան մէջ:  Անոր սէրն ու ներողամտութիւնը կ՛ազնուացնէ ու կը բարձրացնէ մարդկային ապրումը և Անոր յուսադրիչ խոստումը կ՛ազատէ մարդը հիասթափութենէ:  Այսպիսի յոյս մը կուգայ մի միայն Աստուծոյ վերջնական յաղթութեան հաւատքէն:

Աստուածաշունչը ցոյց կու տայ, թէ Աստուած «անմատչելի լոյսի մէջ կը բնակի», և «մարդոցմէ ոչ ոք տեսած է և ոչ ոք կրնայ տեսնել Զայն»--Ա. Տիմ. 6.16: 

      «Այդ յայտնութիւնը իր ատենին պիտի կատարէ Աստուած ինք,

ան՚ որ երանելին է և միակ հզօրը, թագաւորներու Թագաւորը

և տէրերու Տէրը, միակը՚ որ անմահ է.  Ան՚ որ անմատչելի լոյսին մէջ կը բնակի. և ոչ ոք կրնայ տեսնել Զայն:  Յաւիտ եան Անոՙրն են պատիւն ու զօրութիւնը: Ամէն»

                                   --Պօղոս առաքեալ:

Ահա թէ ինչու՚ յաճախ Աստուած կը պատկերանայ լոյսի փայլատակումով:   Արարիչ Աստուած ոչ միայն նիւթին ստեղծիչն է ոչինչէն, այլ Ան շնչաւորող, ձեւաւորող, կարգաւորող բացարձակ Ոգին է և Սկզբունքը:

"Աստուած" անունը կը բխի Անոր "արարիչ" իմաստէն: "Տէր" անունը կու տանք Աստուծոյ մեզ սիրաՙծ ըլլալուն համար:

Աստուած ոՙչ թէ որեւէ տեղ է Ան, այլ Իՙնքն է տեղը (Վայրը, Միջոցը):

Ոչ թէ որեւէ ժամանակ գտանելի է Ան, այլ Իՙնքն է Ժամանակը և ժամանակներու գոյացութիւնը:  Աստուած անժամանակ է, իսկ երբ կամեցաւ ստեղծել արարածները, սկիզբ ու վերջ դրաւ անոնց կեանքին (զանոնք մահկանացու ստեղծեց):  Մարդ արարածներուն շնորհուած ազատ կամքը, աՙյդ աստուածային մասնիկը մարդ էակի մէջ, պարտ էր ապացուցուիՙլ, նախ քան որ մարդ էակ արժանանայ յաւիտենական կեանքի--Յով. Ա.10-12

Աստուած անբան աշխարհը հոգացած է Իր հրաշագեղ հոգածութեամբ, որքա՜ն աւելի Ան պիտի հոգայ Իր բանաւոր ստեղծագործութիւնը (մարդ էակը) և ցոյց պիտի տայ Իր սէրն ու գթութիւնը որպէս Հայր Երկնաւոր:  Ինչպէս որ Աստուած ստեղծեց աշխարհը Իր իրագործոՙղ Խօսքով, նոյնպէս ալ Յիսուս ծնաւ կոյս Մարիամէ Անոր անհասանելի Խօսքովը:  Որովհետեւ մարդը անկարող էր տեսնել Անտեսանելին՚ զԱստուած, ու մերձենալ Անմերձենալիին, Աստուած Որդին մարդացաւ (եղաւ Մարմին) որպէսզի մենք ալ հաւատալոՙվ Անոր, ըլլանք Աստուծոյ որդիներ:   Մարդ էակի գոյութեան նպատակը նմանիՙլ է Աստուծոյ:

Աստուածային ստեղծագործ Սէրը, (Յիսուս) ինչպէս որ խոնարհեցաւ (իջաւ) աշխարհ պարգեւելու սէր և իմացական կեանք մարդ արարածին, մարդ՚ իՙնք եւս բարձրանալու է դէպի տիեզերական Սէր և Կեանք ուր պիտի գտնէ իր Արարիչը և Տէրը:  Աստուած ոչ միայն Ինքզինք բացատրեց մարդուն. այլ՚ հաղորդակիՙց եղաւ անոր:  Ս. Գրիգոր Նարեկացին, ներշնչումի և հոգեկան յափշտակութեան մէջ կը գրէ, ըսելով իր արիւնակիցներուն.

«Զի դու միայն ես երկնքում անճառ

և երկրում՚ ազնիւն,

Գոյութեան տարրերի մէջ և աշխարհի

բոլոր ծագերում,

Սկիզբն ամէն ինչի, և ամէն ինչի մէջ՚

ամբողջ լրումով»:

Առանց Աստուծոյ ոչինչ կրնայ ընել մարդ, բայց առանց մարդուն ոչինչ կ՛ուզէ ընել Աստուած:  Մէկը կարենալու խնդիր է, իսկ միւսը կամենալու: Աստուած կ՛ուզէ որ համագործակցինք Իրեն հետ, և հրաւիրենք Զինք մեր կեանքին մէջ: Աւելի խորապէս կարելի է երեւակայել զԱստուած, քան բացատրել Զինք, և ալ աւելի իրապէս գոյ է Ան, քան թէ կրնանք երեւակայել Զինք:

Թէեւ Աստուած Սէՙր է, սակայն սէրը Աստուած չէՙ Յիսուս Քրիստոսի ըմբռնումով:  Ինչպէս որ Աստուած մէՙկ է, սակայն մէկութիւն մը Աստուած չէ:  Աստուած անանձնականութիւն չէՙ, կոյր զօրութիւն մը, մեծութիւն մը և գիտութիւն մը չէՙ:  Յիսուսի շրթներուն վրայ Աստուած գերազանցապէս ու վեհաբառօրէն Հայրութիւն է, որ կը զբաղի նոյնիսկ պարզ ճնճղուկներով: Միայն Աստուաՙծ է որ սիրուելու է՚ հոգւով, սրտով, մտքով և բոլոր զօրութեամբ, իսկ դրացիին սէրը կը հաւասարի ենթակային անձին:  Աստուած ինչու կը սիրէ մեղաւորները:   Ան կը սիրէ, ոՙչ որովհետեւ մենք մեղաւոր ենք, այլ որովհետեւ Աստուած Սէր է:  Քրիստոսով՚ Աստուած կը թափանցէ մարդկային իրականութեան ու կը յայտնացուցանէ Իր սէրն ու ողորմութիւնը:

Աստուած ինքնաբացայայտման յայտնութիւնն է, կարելի՞ է որ առաջին դարէն յետոյ դադրի Ինքզինք յայտնելէ:  Դէպի Աստուած կան բազմաթիւ և զանազան ճամբաներ, գլխաւոր ճամբան դէպի Աստուած, Աստուաՙծ Ինքն է:  Պուտտայականութեան մէջ չկայ Աստուած, չկայ գերբնական Ուժ, չկայ Արարիչ, չկայ արտաքին Փրկչի գաղափարը:  Աստուած եղած էր շունչ, եղած էր ձայն, եղած էր երեւում:  Քրիստոսով՚ Անոր Մարդեղութեամբ, Ան եղաւ Մարմին:  Յիսուս Քրիստոս ոչ ուսմունք է, ոչ տեսութիւն, այլ Ան Իր ապրումոՙվ բացայայտեց Աստուած անիմանալին:

«Խորագոյն վիշտի և յուսախաբութեան մէջ, կայ յոյս և ահագնազօր ցաւի ու տառապանքի մէջ երբ տիեզերք յանկարծ կործանի, և ամայանայ, կայ Աստուած»:

Երբ կ՛ըսենք Աստուած սէր է, այդ կը նշանակէ թէ, Ան Ճառագայթում, Լուսաւորում, Անձնանուիրում և Ծառայութիւն է:  Տիեզերքի ստեղծագործութեան ոյժը Սէՙրն է:  Մարդու կեանքի երջանկութեան աղբիւրը Սէՙրն է: «Սէրը կ՛արտայայտուի կեանքով ու գործով, ծառայութեամբ ու բարիքով կը մարմնանայ և, ի հարկին, խաչով կը կնքուի»--Գարեգին Ա. Կաթողիկոս:  Սէր բառը չէ եղած քարոզուելու համար, այլ՚ կիրարկուելու մեր կեանքի բոլոր շրջաններուն:  Եթէ սիրենք մեր թշնամին՚ իր հոգին մեզի աւելի յստակ պիտի ըլլայ և որքան աւելի թափանցենք անոր մէջ, այնքան աւելի պիտի տեսնենք թէ իրաւունք ունի ան մեր գութին և մեր սիրոյն:

Յիսուս Քրիստոս Լոյսն է բանականութեան, Յոյսն

է Հոգւոյ, և սէրը անհունօրէն ջերմ սրտի մը:

Լոյսի հիմնական մեծութիւններէն մէկը, բնութագրումն է տեսանելի ճառագայթման աղբիւրը՚ Աստուծոյ:  Աստուած նախ կը ցուցունէ Իր լոյսը, ապա այդ լոյսին ընդմէջ Ինքզինքը:  Քրիստոնէութիւնը հայ ժողովուրդին աչքին լոյս է, ուստի անոր մատակարարը "Լուսաւորիչ":  "Աստուած մատակարարած է իր շնորհները թէՙ հրեաներուն և թէՙ հայերուն, մէկուն տասը պատուիրաններ տալով, միւսին՚ երեսունըվեց երկաթագրեր"--Կորիւն:

Հայը երգած է աստուածալոյս շարականները ցոլացնելով զԱստուած.

«Լո՜յս,

Արարիչ Լուսոյ,

Առաջին Լոյս

Բնակեալդ ի Լոյս անմատոյց,

Ի ծագել Լուսոյ առաւօտուս

Ծագեաՙ ի հոգիս մեր

Զլոյս Քո իմանալի»--Ս. Ներսէս Շնորհալի

Մարդու յոգնած մարմինը կազդոյր կը փնտռէ, իսկ հոգին լոյս:  Առաքեալներու կեանքը համակ, եղաւ զրկանք ու տառապանք, նուիրում, պայքար ու նահատակութիւն որպէսզի չկորնչի յաւերժութեան Լոյսը՚ Յիսուս Քրիստոս:  «Աստուած դեռ նոր Լոյս ունի ծագեցնելիք իր Սուրբ Խօսքին»--Երէց Ռօպինսոն: Նոր Լոյս և յայտնութիւն կ՛որոնէ սպասող մարդկութիւնը:  Աստուած ըսաւ. "Թող Լոյս ըլլայ": Տիեզերք լուսաւորուեցաւ, բայց մարդոց սրտերը ոչ: "Խաւարէն թող լոյս ծագի" եղաւ յաջորդ հրամանը, և ծագեցաւ մեր սրտերուն մէջ ալ Աստուծոյ փառքի գիտութեան Լոյսը: Աստուածային Լոյսը խաւարէն՚ լոյս, մահէն՚ կեանք, ապականութենէն անապականութիւն և անգիտութենէն դէպի Իր ճշմարիտ գիտութիւնը առաջնորդեց մարդկութիւնը:

Ինչ որ է արեւը բնութեան համար, նոյնն է Յիսուս մարդոց հոգիներուն համար:  Անարժէք նկատուածը Յիսուսիՙ լոյսով, կ՛ար- ժէքաւորուի, աննշան կարծուածը՚ Անով նշանակութիւն կը ստանայ: Կեանքը լոյսի և խաւարի պայքարն է, Բարիի ու չարի կռիւն է:  Լոյսի ու խաւարի պայքարին մէջ, լոյսի յաղթութիւնը աներկբայելի է:  Խաւարը Լոյսին դիմաց կը փախչի:                    

«Լոյս, Արարիչ լուսոյ, Առաջին լոյս»:

 «Լոյս, իմանալի լոյս»:  

«Առաւօտ լուսոյ, Արեգակն արդար, առ իս լոյս ծագեա»:

Առաջին քրիստոնեաները ապրեցան Յիսուսի լոյսով, և իրենց կեանքին օրինակը վարակիչ դարձաւ:  Խօսքէ աւելի, քրիստոնէութ- իւնը եղաւ ապրուած կեաՙնք իրականութիւն և ոչ միայն դաւանանք ու հաւատամք: Անոնց կեանքը համակ, եղաւ ծառայութիւն և նուիրում:  Ինչո՞ւ անոնց կեանքին օրինակը եղաւ վարակիչ:  Որովհետեւ անոնց "հաւատոյ հանգանակը" Յիսուսի Խօսքերն էին, զորս պատուիրեց Իրեն հետեւող քաջերուն ըսելով.

«Եթէ դուք զիրար սիրէք՚ ատով ամէնքը պիտի գիտնան

թէ դուք իմ աշակերտներս էք»--Յով. ԺԳ.35:

Եկեղեցական "հայրեր" մոռնալով կամ անտեսելով Յիսուս Քրիստոսի ճառագայթող վերոյիշեալ պատուէր՚ Հաւատոյ Հան- գանակը, Իրեՙնք ուզեցին գրել հանգանակ մը ցոյց տալու իրենց իմաստասիրակաՙն կարողութիւնը:  Մարդկային անսէր փառամոլութիւնը պատճառ դարձաւ Քրիստոսի Մարմնին (Եկեղեցիին) բաժանման, տկարութեան և Միջին Արեւելքի, հիւսիսային Ափրիկէի և Սպանիոյ քրիստոնեայ եկեղեցիներու կորուստին, 8րդ դարուն:

Ուստի ի՞նչ կարելի է ընել այսօր:

Ս. Մեսրոպ իր գիւտը ըրաւ հայուն տալու համար այն Գիրքը որ կը սորվեցնէ. «Սիրեցէք զմիմիանս»:  Հարկ է որ հաղորդուինք այդ ոգիին, և ըլլանք արժանաւոր որդիները մեր նախահայրերուն ու հաւատարիմ ծառաները մեր ազգին:

«Ով որ կ՛ըսէ, թէ զԱստուած կը սիրէ, բայց իր եղբայրը չի սիրեր, ստախօս է»--Ա. Յով. Դ.20: Ահաՙ, այսպիսի յորդորներով Հայրապետը զգուշացուց ժողովուրդը ծայրայեղ աշխարհապաշտութենէ (secularism), որ հոգին կը մթագնէ:  «Ով որ զԱստուած կը սիրէ, պէտք է իր եղբայրն ալ սիրէ»:  Խոնարհութիւն կը նշանակէ սիրել, և սէր կը նշանակէ ծառայել:  Յիսուսը խաչեցին, որովհետեւ Ան ուսուց աՙյն տեսակ սէր մը, որ վտանգ էր փառասէր կրօնաւորներու, սէր մը որ ամբողջակաՙն նուիրում և անձնատուութիւն կը պահանջէր:

Խրիմեան հայրիկ, իր ողջութեան ու մահէն յետոյ իսկ կ՛ըսէ.  «Զաւակներս, զիրար շատ սիրեցէք, որովհետեւ եթէ դուք իրար չսիրէք, ոչ մէկը ձեզ պիտի սիրէ»:

Աշխարհակալներ կը տիրեն իրենց նմաններուն նուաճելով ու յաղթելով զանոնք իսկ Աստուած սիրելով ու ինքզինք մատուցանելով աշխարհի, ուղարկելով Իր Միածին Որդին Յիսուս:  Քրիստոս այնքան սիրեց մարդկութիւնը, որ իջնելով զօրութենական բարձունքներէ ոչ միայն "մարմին եղաւ", այլ և լուաց Իր աշակերտներուն ոտքերը և այսպէսով եղաւ բացառիկ օրինակը սիրոյ և խոնարհութեան:  Կեանքի իսկական գեղեցկութիւնն ու զօրութիւնը սիրելու հրաշագործ արտայայտութեան մէջ կը կայանայ:

Փետուրով մը կարելի է ժայռերը կաղապարել, եթէ փետուրը սիրոյ ձեռքի մը մէջ է:  Տալն ու տրուիլը սիրոյ արտայայտութիւններ են: Հնարաւոր չէ մէկու մը համար աճիլ բարոյապէս և հոգեւորապէս՚ առանց տալու շնորհին:  Մեր աճումին չափանիշը՚ մեր սիրելուն և տալուն մէջն է:  Մի միայն Անմերձենալի Սուրբն է որ կը գերազանցէ մարդը, փրկելով զայն իր անձնակեդրոն փառասէր մոլութենէն որ կը կործանէ միաբանութեան պաշտամունքաՙյին միասնականութիւնը և կ՛ուղղէ զայն դէպի մահ:

Գողգոթան միայն աշխարհագրկան անուն մը չէ բարձունքի մը, այլ Քրիստոսի Արեամբ ու վկայութեամբ նուիրագործուած դէպք մը ու ցոլացումն է Աստոծոյ սիրոյն:  Մարդկային այլազան սէրերուն մէջ՚ Աստուծոյ սէրը բառերով չի բացատրուիր, ծանրութեամբ չի կշռուիր, թուանշաններով չի չափուիր և զգացումներով չի թարգմանուիր, ոՙչ ալ մարդկային բարոյականը վսեմացնող առաքինութեան մը հետ կը բաղդատուի:  Այս անզուգական սէրը՚ հաւատացեալին բոլորանուէր ընծայումն է Աստուծոյ առաքելութեան և վկայութեան:

Յիսուս երկար չապրեցաւ, սակայն Իր ապրումով ու նուիրումով ապրեցուց ուրիշները:  Նահատակներ կ՛ապրին իրենց գործե- րով:  Յիսուսի կեանքը գերազանց օրինակն է խոնարհութեան և անձնազոհութեան:  Իր ապրումով, նուիրումով և անձնազոհ խաչելութեամբ ճշմարտապէս ցոյց տուաւ աշխարհամարդուն Աստուծոյ իմանալիՙ նկարագիրը:

Կ՛ուզեմ պատմել իրական դէպք եղելութիւն մը որպէս մանրանկար մեր Տիրոջ Յիսուս Քրիստոսի սիրոյն.

Կարմիր բանակին յաղթարշաւ գնացքին, Համայնավարները կը փնտռէին կայսերական բանակի պատկանող կին մը, որ երկու երախաներ ունէր:  Իրիկուն մը երիտասարդ կին մը, Նաթալի անունով որ նոյն տարիքը ունէր, զարկաւ այս կնոջ տան դուռը և հարցուց թէ ինք այս ինչ կի՞նն է:  Նաթալին զգուշացուց այս մայրը թէ ինք ճանչցուած է ու այս գիշեր պիտի գնդակահարուի:  Նաթալին խրատեց որ կայսերական բանակին պատկանող այս կինը փախչի:  Մայրը նայեցաւ իր զաւակներուն և ըսաւ. "ի՞նչպէս": 

Նաթալին որ ցարդ թաղին մէջ պարզ կին մըն էր միայն, ըսաւ. "Դուն պիտի կարենաս, որովհետեւ եՙս պիտի կենամ հոս և յայտարարեմ որ ես ձեր փնտռած կինն եմ":  Մայրը ըսաւ. "Բայց պիտի գնդակահարեն քեզ":  Նաթալին պատասխանեց. "Ես զաւակներ չունիմ":  Յիսուս նոյնը ըրաւ Գեթսեմանիի պարտէզին մէջ:

Եկէՙք ուրեմն միասնաբար, լայնախոհ մօտեցումով և սիրոյ ու նուիրումի ճանապարհով, մեր առջեւ դրուած հրամայական գործերը տանինք պատուով, միասնական ու ամբողջական գործելակերպով և միշտ առաջնորդուած մեր Տիրոջ Յիսուս Քրիստոսի խօսքով:  Որովհետեւ Քրիստոնէութիւնն էր, որ ձեւ ու մարմին, իմաստ ու նուիրում տուաւ հաւատքի պայքարին:

Յիսուսի կոչումը արտայատիչն է հոգեւոր պաշտօնեայի

հաւատքին, յուզումներուն, նուիրումին, ծառայութեան:

Յունուար 7, 2000                                                                           

Թորոնթօ

ՅԻՍՈՒՍ ԻՐ ԲԱՐԵԿԱՄ ՂԱԶԱՐՈՍԻ

ՅՈՒՂԱՐԿԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ

Անհուն Զգաստութիւն և անձնամատոյց Յիսուս Վարդապետ կարգ մը աշակերտներ ընտրելէ յետոյ հրաւիրուեցաւ հարսանիքի մը Կանա քաղաքին մէջ:  Անթարգմանելի Ծնունդ Յիսուս իր առաքելութեան ընթացքին հրաւէր ստացաւ բազմաթիւ ճաշկերոյթներու և խնճոյքներու: Ան չմերժեց սոյն հրաւէրները ու աշակերտներուն հետ գնաց բազմազան հացկերոյթներու:  Յիսուս Իր Անձը ցոյց տուաւ մարդկային բոլոր դասակարգներուն մէջ, որովհետեւ Իրեն համար միայն մէկ դասակարգ կար, ու այդ էր՚ ծառայութեան և զոհողութեաՙն կարիք ունեցողներու դասակարգը:

Անկիւնադարձ կերտող Յիսուս՚ Իՙր ներկայութեամբ ոչ թէ բան մը կը պակսեցնէր հիւրասիրողին քսակէն կամ կեանքէն, այլ բան մը կաւելցնէր:  Օրինակ՚ Կանայի հարսանիքին, Ան բազմացուց փեսայի տան գինին, որպէսզի հարսնեւորները ուրախանան:  Փարիսեցիի մը տան մէջ, Ան ներում շնորհեց մեղաւոր կնոջ՚ Մարիամ Մագդաղենացիին և ան ուրախ ու շէնշող խիղճով մեկնեցաւ տուն:

Բարութեան մարմնացում Յիսուս Իՙնք չփնտռեց հանդիսութիւն, հաճոյք և խրախճանք, այլ Ինք ստեղծեՙց և շնորհեց ուրա- խութիւն և խանդավառութիւն ուր որ գնաց:  Ոՙչ միայն հրճուանք և հանդիսութիւն ստեղծեց Ան, այլ նաեւ բժշկութիւն և առողջութիւն պարգեւեց բոլորին, և ալ աւելիՙն, որ կը նշանակէ մեղքերու թողութիւն և խղճի խաղաղութիւն: Ան ըսաւ Իրեն ներկայացուած անդամալոյծին. «Որդեակ քու մեղքերդ ներուաՙծ են քեզի»:    Միթէ կա՞յ աւելի մեծ հոգեկան ուրախութիւն և սրտի խաղաղութիւն:  Աստուծոյ սէրն ու ներումը կ՛ազնուացնէ ու կը բարձրացնէ մարդկային ապրումը և Անոր յուսադրիչ խոստումը կ՛ազատէ մարդը հիասթափութենէ: Այսպիսի յոյս մը կու գայ մի միայն Աստուծոյ վերջնական յաղթանակի հաւատքէն:  Յիսուս Իր յուսադրող ձայնով պատասխանեց Մարիամին, ըսելով. «Քեզի չ՛ըսի՞, որ եթէ հաւատաս, Աստուծոյ փառքը պիտի տեսնես»: Յիսուս կը դիմաւորէ մեզ ալ, ու իր կենսախրախոյս նայուածքով կ՛ըսէ.

«Որդեակ, յուսահատութեանդ և թերահաւատութեանդ

գերեզմանին քարը մեկդի ըրէ»:

Կեանքի բոլոր ոլորտները թափանցող Յիսուս՚ Իր աշակերտներով գնաց Գալիլիոյ ծովուն հեռաւոր մէկ ափը բժշկելու համար դիւահար մը, որ ենթարկուած էր անմարդկային կացութեան ու կը բնակէր գերեզմաններու մէջ...: Նոյնիսկ Յիսուս Իՙնք ալ գնաց գերեզման: Մարդիկ ինչո՞ւ կ՛երթան գերեզման: Մարդիկ գերեզման կ՛երթան թաղելու կեաՙնք մը:  Յուղարկաւորութիւն մը, թաղում մը, ուղեկցիլ է ննջեցեալին մինչեւ գերեզմանատուն:  Համայնական գերեզմանատունը այն վայրն է, ուր մահացողներն ու ողջերը կ՛ողջագուրուին հոգեպէս:

Նազովրեցի Յիսուս ինչո՞ւ չգնաց բժշկել Իր Ղազարոս բարեկամը անոր հիւանդութեան ժամանակ, սակայն գնաց անոր մահուանէն վերջ:  Մեր Տիրոջ ուշացումը ոչ թէ պատահականո&